ایران در آستانه انقلاب معدنی: صادرات ۷.۱ میلیارد دلاری
۵۵میلیارد یورو سرمایه برای رسیدن به اهداف برنامه توسعه هفتم
معدن لاین،
در حالیکه تحریمهای بینالمللی همچنان اقتصاد ایران را دچار مشکل کرده، بخش معدن و صنایع معدنی با شتابی بیسابقه به پیش میرود و به عنوان یکی از نقاط روشن در چشمانداز اقتصادی، صادرات خود را در شش ماه نخست سال(از ۲۱ مارس تا ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵) به بیش از ۷.۱ میلیارد دلار رساند. این رقم، که بر اساس آمار گمرکی سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (IMIDRO) اعلام شده، نشاندهنده افزایش ۲۴ درصدی حجم صادرات به ۳۸.۵۳ میلیون تن و ۱۰ درصدی ارزش آن نسبت به دوره مشابه سال گذشته است. سهم این بخش در صادرات کل کشور نیز به ۱۶ درصد ارزش و ۴۴ درصد وزن رسیده، که آن را به دومین صادرکننده عمده پس از نفت تبدیل کرده است.
این رشد، که در گزارش اخیر دفتر مدیریت اقتصادی و روابط بینالمللی IMIDRO برجسته شده، نه تنها بر پایه تقاضای جهانی برای فلزات پایه مانند فولاد، مس و آلومینیوم استوار است، بلکه نتیجه تلاشهای داخلی برای احیای معادن راکد و افزایش تولید است.
محمد رضا بهرامن، رئیس خانه معدن ایران، در کنفرانس مطبوعاتی تأکید کرد که برای دستیابی به هدف ۱۳ درصدی رشد در برنامه هفتم توسعه ملی، ایران به حدود ۵۵ میلیارد یورو (معادل ۵۹ میلیارد دلار) سرمایهگذاری جدید نیاز دارد. بهرامن گفت: ما نمیتوانیم منتظر رفع تحریمها بمانیم؛ زمان آن رسیده که با شرکای منطقهای، زنجیره تأمین را بازسازی کنیم، او چارچوبهای سرمایهگذاری مشترک با کشورهای همسایه — از جمله ترکیه، افغانستان و ازبکستان — را کلید حل این معضل دانست.
هدف اصلی، جذب ۵۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری خارجی در پنج سال آینده است، که میتواند ایران را به هاب معدنی منطقه تبدیل کند. ذخایر معدنی اثباتشده ایران — بیش از ۳۷ میلیارد تن، شامل ۶۸ نوع ماده معدنی — پتانسیل عظیمی را نشان میدهد: از مس و طلا در شمال غربی تا سنگآهن و لیتیوم در شرق. با این حال، چالشهایی مانند کمبود فناوری پیشرفته و زیرساختهای انرژی، مانع بهرهبرداری کامل شده است.
یکی از دستاوردهای اخیر، احیای ۱۹۶ معدن راکد در سراسر کشور است که طبق گزارش IMIDRO، بیش از ۱۰ هزار شغل مستقیم ایجاد کرده و تولید فولاد خام را ۱۵ درصد افزایش داده است. پروژه توسعه معدن سانگان در خراسان رضوی، که ظرفیت تولید گندله را به ۴ میلیون تن در سال میرساند، نمونهای از این تلاشهاست. این معدن، که با سرمایهگذاری ۲۰۰ میلیون دلاری دولت و بخش خصوصی احیا شده، نه تنها صادرات را تقویت میکند، بلکه به کاهش وابستگی به واردات مواد خام کمک میرساند. در همین حال، توافق اخیر با ازبکستان بر ترانزیت مواد معدنی تمرکز دارد و میتواند مسیر جدیدی برای صادرات به آسیای مرکزی باز کند.
در سطح جهانی، این تحولات ایران را در تقابل با روندهای بینالمللی قرار میدهد: در حالی که آمریکا و اروپا بر مواد حیاتی برای انرژی سبز تمرکز دارند، ایران با ذخایر غنی لیتیوم و کبالت، میتواند نقش کلیدی ایفا کند — البته اگر موانع ژئوپلیتیکی برداشته شود.
